KAZAKİSTAN-TÜRKİYE Dost ve Stratejik Müttefik

Prof. Dr. Canseyit Tüymebayev - Kazakistan Büyükelçisi

KAZAKİSTAN-TÜRKİYE Dost ve Stratejik Müttefik

Kazakistan ve Türkiye benzer uluslararası statüleri, dış politika ve stratejik hedefleri bulunan büyük bölge devletleridir. Belirleyici vasıf olarak çok taraflı işbirliği konusunda görüş benzerlikleri bulunan bu iki ülkenin ikili işbirliği de dinamik bir şekilde gelişmektedir. Kazakistan ve   Türkiye, Birleşmiş Milletler, Asya’da İşbirliği ve Güven Arttırıcı Tedbirleri Konferansı, AGİT, Ekonomik İşbirliği Teşkilatı, İslam Konferansı Örgütü gibi uluslararası ve bölgesel teşkilatlar kapsamında aktif bir şekilde işbirliği yapmaktadırlar ve dış politika girişimlerinde birbirinden karşılıklı olarak destek görmektedirler. Günümüzde çağdaş hayatın küresel tehditlerinin anlamının tekrar kavranması ve uluslar arası münasebetlerde değerlerin yeniden gözden geçirilmesi cereyan etmektedir. Mevcut uluslararası sorunlara yeni ve taze çözüm arayışları devam etmektedir. Dünya arenasında liberal ve konservatif, mutedil ve radikal, sorumlu ve maceracı güçler ekseninde kuvvetler bir araya gelmektedir. Dünya kamuoyunun en ileri gelen liderleri, günümüzün mevcut sorunlarının çözümünün anahtarının, uluslararası ilişkilerde liberal, pragmatik ve demokratik eğilimlerin güçlendirilmesinde ve her türden siyasi aşırılık, dini, etnik ve ırki üstünlüklerin her türünün kökünün kazınmasında
bulunduğu konusunda hemfikirdir. Günümüzde medeniyetler, kültürler ve dinler arasında etkin diyalogun tesis edilmesi de hayati önem taşımaktadır. Küresel gündem budur ve bunda da Kazakistan ve Türkiye liderlerine önemli rol düşmektedir. Kazakistan tarafı, Türkiye ve İspanya’nın “Medeniyetler İttifakı” şeklindeki medeniyetler diyalogu fikirlerinin ilerletilmesini girişimlerini takdirle karşılamaktadır. Bu girişim, Kazakistan’a yabancı değildir. Cumhurbaşkanı N.Nazarbayev de bu istikamette olmak üzere bazı önemli çabalara önayak olmuştur. Kazakistan ve Türkiye Türk dünyasının çıkarlarını geliştirme konusunda münasip ve etkin bir ikilidir. Türk dünyasının iki kutbunda birer cazibe merkezi olarak her bakımdan daha gelişmiş olan Kazakistan ve Türkiye, büyük Türk medeniyetinin yeniden canlandırılmasında belirleyici rol oynayabilirler. Türk devletleri arasında siyasi, ekonomik ve kültürel-insani alanda işbirliği konusunda büyük çalışmalar geçmişte yapılageldiği gibi günümüzde de yapılmaktadır. Sıkı siyasi temaslar vardır: yılda 7’den fazla üst düzey görüşme yapılmakta ve devlet başkanları zirveleri  düzenli olarak yapılmaktadır. Gelişmiş iktisadi münasebetler ve etkileyici bir ticaret hacmi bulunmaktadır. Kültürel-insani ilişkilerde geniş bir ağ bulunmakta ve bu alanda bir dizi ortak projeler gerçekleştirilmektedir. Cumhurbaşkanı N. Nazarbayev bir dizi girişim teklif etti ve bu tekliflerde Türkiye Cumhurbaşkanı A. Gül ve Türk dünyasının diğer liderleri tarafından desteklendi. Bunlardan biri, siyasi düzeyde 2009 yılında Türk Konseyi’nin kurulmasıdır. Bunlardan ikincisi, Türk Dilli Devletler Parlamenterler Asamblesinin kurulması ve buna ilişkin Anlaşma Kazakistan, Türkiye, Azerbaycan ve Kırgızistan olmak üzere dört Türk dilli devletin meclis başkanları tarafından bu 2008 yılının 21 Kasım tarihinde İstanbul’da imzalandı. İçtimai düzeyde yine cumhurbaşkanımızın önerisi üzerine Türk dili konuşan halkların Aksakallar (Bilge Kişiler) Konseyi oluşturulmuştur. Bu süreçler, Türk dili konuşan devletlerin büyük bütünleşmesini sağlama yönünde önemli bir çalışmanın  başlangıcını teşkil edecektir. Ancak bunlar hiçbir suretle tarafların diğer stratejik bütünleşme çabalarına gölge düşürmemelidir. Kazakistan, Türkiye’nin Avrupa Birliğine girme konusunda görüşme sürecinin devamı konusunda başarılar temenni etmektedir, çünkü Türkiye’nin AB üyeliği Kazakistan’ın çıkarlarına bütünüyle uygun düşmektedir ve Kazakistan da aynı şekilde AB’yle stratejik nitelikli ilişkilere sahiptir. Kazakistan kendi açısından BDT, Şanghay İşbirliği Teşkilatı ve diğer örgütlerle müteakip entegrasyon konusunda aktif bir çalışma yürütmektedir. Özellikle çok taraflı siyasi işbirliği, ticari-ekonomik ilişkiler ve öncelikli olarak ulaştırma-komünikasyon ve yatırım alanlarında ve aynı şekilde kültürel-insani alanlarında günümüzde Kazakistan-Türkiye ilişkilerinin gündeminde bulunan ortak büyük eylem ve projeler, Kazakistan-Türk ilişkilerinin güçlendirilmesini ve ikili işbirliğinin nitelik olarak yepyeni düzeylere çıkmasını sağlayacaktır. Ülkelerimiz arasındaki karşılıklı ilişkilerin geliştirilmesinde anahtar rolü kuşkusuz ticari-ekonomik işbirliği oynamaktadır. Bu işbirliğinin birinci vazifesi ise Cumhurbaşkanları N. Nazarbayev ve A. Gül tarafından belirlendiği üzere karşılıklı ticaret hacmini 5 milyar ABD Dolarına çıkarmaktır. Ticari-iktisadi ilişkilerin bugünkü seviyesi, tarafların gerçek imkânlarını yansıtmaktan son derece uzaktır. Hepimiz bugünkü ticaret hacmi  rakamlarının bizi tam olarak tatmin etmediğini idrak etmekteyiz. Bu nedenle, söz konusu vazifenin yerine getirilmesi için öncelikli olarak ülkelerimizin iş çevrelerinin çabalarını bir araya getirmeliyiz ve bunların faaliyetini olabildiğince desteklemeliyiz. Diğer stratejik alanlardan birisi de yatırım işbirliğinin geliştirilmesidir. Maalesef, bu işbirliğinin bugünkü durumu tarafların gerçek potansiyelini yansıtmamaktadır. Bununla ilgili olarak Kazakistan’daki yenilikçi ve ileri teknoloji projelerine ve özellikle de sanayi sektörüne doğrudan yatırımlara Türk sermayesinin katılmasına büyük ümitler bağlamaktayız, çünkü bu güne kadar Kazakistan’daki Türk yatırımları genelde küçük ve orta işletmelere, inşaat ve hizmet sektörüne yönelmiştir, madencilik sanayi alanında ise fiilen hiç Türk yatırımı bulunmamaktadır. Hâlihazırda Kazakistan’da 400’den fazla Türk firması faaliyette bulunmaktadır, ülkemizde 40 binden fazla Türk vatandaşı çalışmaktadır ve bu da ülkemizde çalışan toplam yabancıların %42’sini teşkil etmektedir. Türkiye’nin Kazakistan’daki toplam doğrudan yatırım hacmi yaklaşık 1,8 milyar dolardır, Kazakistan’ın Türkiye’deki yatırımları ise yaklaşık 762 milyon Dolardır ve bu da tarafların yatırım imkânlarını yansıtmaktan son derece uzaktır. Her iki ülkede de yürütülen liberal yatırım politikası ve önemli stratejik vazifelerin ve kurumsal reformların yerine getirilmiş olması, doğrudan yabancı yatırımların çekilmesindeki olumlu dinamikle teyit olunan ülkelerimizdeki elverişli yatırım iklimi bu alanda yeni imkânlar yaratmaktadır. Ayrıca, Kazakistan’da yeni kalkınma programları kabul edilmiştir: Sınaî-Yenilikçi Kalkınma Programı; Kazakistan Sektörel Girişimi; “30 Kurumsal Lider” Programı gibi. Türkiye’de ise yabancı yatırımların çekilmesi ve teşviki, özelleştirme programları kabul edilmiştir. Ticari-iktisadi işbirliğinin temel istikametleri olarak karşımıza ulaştırma ve komünikasyon alanları çıkmaktadır. Hızlı, ucuz ve iyi organize edilmiş mal ve hizmet tedarikini sağlayacak Kazakistan ve Türkiye arasında karayolu ve yük taşımacılığı, demiryolu ve havayolu taşımacılığı organize edilmesi alanında somut projelerin gerçekleştirilmesi, son derece güncel bir konudur. Karayolu taşımacılığının daha süratli bir şekilde gelişmesi için ortak karayolu taşımacılık şirketlerinin kurulması gerekmektedir. Ülkelerimiz arasındaki hava taşımacılığını genişletmek amacıyla başkentler
arasında “Ankara-Astana/Almatı” güzergâhında yeni seferlerin açılması gerekmektedir. Kazakistan ve Türkiye arasında işbirliğinin en gelişmiş alanlarından bir tanesi de iki ülke halklarının ortak tarihi ve kültürel kökenlerinden ve manevi yakınlığından dolayı kültürel-insani ilişkilerdir. Eğitim alanında temaslar genişlemektedir. Ülkenin bağımsızlık döneminde Türk yüksek öğrenim kurumlarında 1500’den fazla öğrenci eğitim görmüştür. Türkistan’da Hoca Ahmet Yesevi Uluslararası Türk-Kazak Üniversitesinin, Almatı’da Süleyman Demirel Özel Üniversitesinin, Jambıl Muhasebe-Kredi-Ekonomi Kolejinin, 24 Kazak-Türk Lisesinin, “Dostık” (Dostluk) Eğitim Merkezinin, (Kazakistan’da yaşayan ve çalışan Türkiye vatandaşlarının çocuklarının eğitim gördüğü) “Şahlan” İlkokulunun faaliyette olması eğitim alanındaki başarılı işbirliğinin bariz bir  örneğidir. Aynı şekilde, 21 Mayıs 2003 tarihinde Kazakistan Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı N. Nazarbayev’in Türkiye Cumhuriyetine yaptığı resmi ziyaret sırasında Türkiye’de, İstanbul’da Abay İlköğretim Okulu açıldı. Türk dili konuşan devletler, bütün tarih boyunca çoğulculuk ve kültür çeşitliliğinin odaklandığı alanlar olmuştur ve “Batı-Doğu” arasındaki kültür diyalogunda kendine özgü bir köprü olagelmiştir. Bu bağlamda, bu gün için Türk dili konuşan halkların sosyolojik benzerliklerinin ortaya çıkarılması ve bunların kültürel çeşitliliğinin korunması, incelenmesi ve çoğaltılması konusundaki tedbirler özel bir önem ve öncelik kazanmaktadır. Bu anlamda Türk Konseyi himayesinde kurulan ve Türk dili konuşan devletlerin bilim adamı ve araştırmacılarını bir araya getirecek olan Türk Akademisi’nin önemi büyüktür. Bu Akademi’nin Merkezi Astana’dadır. Kazakistan’ın Yükselişi Son yıllarda Kazakistan ekonomisinin gelişimi büyük bir ivme kazanmıştır. Özellikle son yıllarda artan ekonomik büyüme, kişi başına GSMH, teknolojiye verilen önem ve ARGE yatırımlarının artışı bunun aydın göstergesidir. Araştırmalar gösteriyor ki, Kazakistan’ın ekonomik büyümede Devlet Başkanı N.Nazarbayev’in Ulusa Sesleniş’lerinin payı yadsınamazdır. Bu anlamda 2010 yılının “Ulusa Seslenişi”nde ülkede bu yıl içerisinde 144 sanayi ve yeni teknoloji projesinin gerçekleşeceğinin ifade etmiştir. N.Nazarbayev konuşmasında şöyle demişti: “Yılın ilk yarısı itibarı ile Kazakistan’da 144 sanayi ve yeni teknoloji projesi gerçekleşmiş olacak. Yılın diğer yarısında ise 72 proje daha hayata geçirilecek. Böylece 2010 ve 2011 yılında 20 milyar dolar maliyeti olan toplam 191 proje  gerçekleşmiş olacaktır. Bu projelerin gerçekleşmesi için hem yetecek kadar para hem de insan kaynağımız var. Kazak Halkının beraber  olması ve Kazakistan Sanayi Kalkınma Programı için çalışması benim için bir mutluluk”. Kazakistan Cumhurbaşkanı ayrıca, 2020 yılına kadar Kazakistan ekonomisinin % 150 oranında büyüceğini, sanayi verimliliğinin 1,8 kat, tarım verimliliği ise 2 kat artacağını söyledi. Kazakistan’ı  Beraber Kuralım adlı ulusa sesleniş konuşmasında ülkede Kazakistan Sanayi Kalkınma Programı kapsamında gerçekleştirilen 2010 yılının ilk yarısında başlatılmış 381 milyar tenge (yaklaşık 2,5 milyar dolar) maliyeti olan toplam 72 projenin tanıtımı da yapılmıştı. Uluslararası arenada da Kazakistan’ın mertebesi yükseldiği belirtilen Sesleniş’te 1 Ocak 2010 tarihinden itibaren Kazakistan Avrupa’nın en önemli güvenlik teşkilatı olan AGİT’in başkanlığını devralması, ülkenin ekonomik, siyasi istikrarın adası olduğu ve demokratikleşme konusunda da
büyük başarılar elde edildiğinin bir kabulü olduğunun altı çizilmiştir. Böylece, 2010 yılındaki Kazakistan Devlet Başkanı’nın Ulusa Seslenişinde en büyük vurgu kriz sonrası kalkınma ve büyüme hamlelerine yapılmış olup, önümüzdeki 10 yıl sonrası için de maksatlar konulmuş ve gerçekleştirme stratejileri belirlenmiştir. Bunlara ulaşmak için sadece ekonomik gereçler yeterli olmadığı da açıkça belirtilmektedir. Bu anlamda, Seslenişin ilerleyen bölümlerinde eğitim ve vatandaşların sosyal güvenlik konularda de yapılacak iyileştirmeler hususunda da ipuçları verilmektedir. Bu bağlamda 1-2 Aralık 2010 yılında Astana’da başarı ile gerçekleştirilen tarihi nitelik taşıyan ve yeni bin yılda ilk defa gerçekleştirilen AGİT Zirvesi bunun en çarpıcı örneğidir. Kazakistan’ın yükselişinde şüphesiz Türkiye’nin de rolü azımsanmayacak büyüklüktedir. Özellikle son yıllarda cumhurbaşkanları arasındaki görüşme sıklığı tarihi düzeye ulaşmış, son bir yılda ise iki cumhurbaşkanı 6’dan fazla kere bir araya gelmişlerdir. Bu da haliyle ülkeler arasındaki işbirliğine olumlu yansımaktadır. Bu ilişkinin bundan böyle de artarak devam edeceğini temenni ederek, Kazakistan’a 2011 yılında üstleneceği İKÖ başkanlığında da başarılar dileriz...

KAZAKİSTAN-TÜRKİYE Dost ve Stratejik Müttefik

KAZAKİSTAN-TÜRKİYE Dost ve Stratejik Müttefik

KAZAKİSTAN-TÜRKİYE Dost ve Stratejik Müttefik

KAZAKİSTAN-TÜRKİYE Dost ve Stratejik Müttefik

KAZAKİSTAN-TÜRKİYE Dost ve Stratejik Müttefik

KAZAKİSTAN-TÜRKİYE Dost ve Stratejik Müttefik

KAZAKİSTAN-TÜRKİYE Dost ve Stratejik Müttefik

Paylaş:
EkleBunu Sosyal Paylaşım Butonu

Anatolian Balloons

Kapadokya Life E-Dergi

Kazakistan Özel Sayısı

Özaltın Group